Diabeti, cilat yndyra na dëmtojnë dhe cilat janë të dobishme

mendoni se diabeti shkaktohet duke ngrënë ëmbëlsira? E keni gabim, sepse konsumi i tepruar i yndyrës është një faktor rreziku shumë më i keq.

Kjo shpjegohet nga ekspertë të Shoqërisë Italiane të Diabetologjisë (SID) në një dokument konsensusi mbi yndyrat dhe diabetin, duke vënë në dukje se të pandehurit kryesorë të “katastrofës metabolike”, ku numri i të prekurve dhe diabetikëve po rritet në të gjithë botën janë vetëm yndyrat “e gabuara”: në fakt, cilësia është edhe më e rëndësishme se sasia, në këtë rast.

Pse yndyrat shkaktojnë diabet?

Ekspozimi kronik në nivele të larta të acideve yndyrore të ngopura çon në ndryshime në funksionin apo edhe vdekjen e qelizave beta pankreatike, ato që prodhojnë insulinë, dhe kjo mund të nxisë fillimin e diabetit të tipit 2.

“Nëse yndyrat e ngopura janë shumë, ato kthehen në acide yndyrore të lira në gjak dhe arrijnë në organet e ndryshme të përfshira në metabolizmin e glukozës, duke ndryshuar funksionet”, shpjegon një nga autorët e dokumentit, Annalisa Natalicchio nga Departamenti i Emergjencave dhe Transplantimit të Organeve, Seksioni i Mjekësisë së Brendshme, Endokrinologjisë, Andrologjisë dhe Sëmundjeve Metabolike të Universitetit të Barit.

Efektet në mëlçi – Nuk mjafton: yndyrat e tepërta, sidomos yndyrat e ngopura, gjithashtu mund të grumbullohen në mëlçi, që çon në të ashtuquajturën “mëlçi e yndyrshme”, sëmundje të mëlçisë yndyrore ose NAFLD.

Qelizat e mëlçisë dëmtohen; lajmi i mirë është se një dietë që të çon në një rënie prej më shumë se 5 për qind të peshës trupore mund të përmirësojë shumë situatën ose të “shërojë” dëmin e mëlçisë.

Lipotoksiciteti në organe të tjera – Yndyrat nuk janë toksike vetëm për pankreasin dhe mëlçinë: një nivel kronik i lartë i acideve yndyrore në gjak mund të vrasë qelizat e muskujve të zemrës, të shkaktojë rezistencë ndaj insulinës në indet periferike, duke përfshirë ndryshime funksionale në qelizat e muskujve të lëmuar që mbulojnë enët e gjakut.

Vaji i palmës – Acidet yndyrore të ngopura, në veçanti palmitati i vajit të palmës i cili, pavarësisht se është një yndyrë bimore, është në fakt një yndyrë e ngopur, ato mund të kalojnë nëpër membranën e qelizave beta pankreatike, ose të lidhen me një receptor të veçantë në membranë. Rezultati është për fat të keq një ndryshim i funksioneve qelizore ose vdekje e qelizës: mekanizmat e dëmtimit të palmitatit janë të shumta dhe përfshijnë për shembull, akumulimin dhe aktivizimin e lajmëtarëve qelizorë toksikë, rritjen e oksidimit të mitokondriteve dhe si rrjedhim një lloj “rusting” i këtyre organeleve, “termocentralin” e qelizave, një rritje në stres oksidativ, bllokimin e sinjalit të insulinës dhe GLP-1.

Yndyrat e “këqija” – Për këtë arsye, cilësia është edhe më shumë sesa sasia e yndyrave që të kushtëzojnë rrezikun e zhvillimit të diabetit të tipit 2. Në veçanti, është mbi të gjitha konsumimi i ushqimeve të pasura me acide yndyrore të ngopura dhe yndyra ‘trans’ (ose “hidrogjenizuara”) që rrit rrezikun e diabetit të tipit 2.

Ushqimet që duhen eleminuar ose duhet të reduktohen në minimum janë gjalpi, mishi i kuq, mishrat e përpunuara (sallam, hot dog, proshutë, salsiçe, mish i konservuar), ushqime industriale që përmbajnë yndyra vegjetale si, vaj palme ose vaj kokosi.

Yndyrat e mira – Veza, çokollata dhe gjalpë-kakao gjithashtu përmbajnë yndyra të ngopura, por nëse nuk e ekzagjeroni ato nuk krijojnë probleme të mëdha; po edhe për arra, bajame, fara, bishtajore dhe peshq të tillë si skumbri, salmon, ton, sardele dhe açuga, të cilat përmbajnë omega-6 dhe omega-3 acide yndyrore të pangopura. Në fakt, omegat-6 lidhen me një reduktim të rrezikut të diabetit të tipit 2.

Yndyrat që rekomandohen – Disa yndyra rekomandohen fuqishëm në dietën e atyre që janë diabetikë: acidet yndyrore të pangopur, sidomos acidi oleik që gjendet me bollëk në vajin e ullirit, janë të lidhur me një reduktim në rrezikun e diabetit, përmirësojnë profilin e lipideve, presionin e gjakut dhe kontrollin glicemik. Pastaj vazhdoni me vaj ulliri ekstra të virgjër dhe yndyra shumë të pangopura që gjenden në misër, luledielli, sojë, vaj pambuku.

Share

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Share